Od dnia 13 kwietnia 2026 roku zmieniły się przepisy i w związku z tym kontrola zwolnień lekarskich podlega nowym zasadom na podstawie przepisów Ustawy z dnia 18 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26). Zgodnie z nowymi przepisami świadczenie może zostać cofnięte w przypadku wykonywania pracy zarobkowej czy podejmowania aktywności niezgodnej z celem zwolnienia.

Zgodnie z definicją pracy zarobkowej jest to każda czynność zarobkowa, niezależnie od stosunku prawnego na podstawie którego jest podejmowana. Możliwe jest natomiast w trakcie zwolnienia wykonywanie  czynności incydentalnych, które nie mają konsekwencji w postaci odebrania świadczenia przez ZUS. Za czynności incydentalne uważane są takie czynności, których podjęcia wymagają istotne okoliczności, czyli np. przekazanie ważnej informacji lub podpisanie istotnego dla firmy dokumentu. Co istotne polecenia przełożonego nie można traktować jako istotnej okoliczności.

Jako aktywność niezgodną z celem zwolnienia uznaje się wszelkie działania, które mogą utrudnić wyleczenie i wydłużyć rekonwalescencję, czyli np. aktywność fizyczna przy braku jej zalecenia, prace remontowe czy forsowne podróże.

Kontrolerzy z ZUS mają prawo do wylegitymowania pracownika, zbierania informacji od pracodawcy i lekarza oraz do wejścia do miejsca pobytu pracownika przebywającego na zwolnieniu. W przypadku tego ostatniego nieobecność chorego pracownika nie oznacza automatycznie odebrania świadczenia, lecz trzeba nieobecność uzasadnić np. wizytą u lekarza lub koniecznością wyjścia do sklepu po zakupy.

Nowe zasady dotyczące kontroli zwolnień wymusiły także określenie nowych wzorów upoważnień do przeprowadzenia kontroli. W Dzienniku Ustaw zostało opublikowane Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wzoru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy i wzoru protokołu tej kontroli. Rozporządzenie określa dwa wzory:

• wzór upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy;
• wzór protokołu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy.

Rozporządzenie również wchodzi w życie z dniem 13 kwietnia 2026 roku.