Państwowa Inspekcja Pracy rozpoczęła wysyłanie do przedsiębiorców pism zachęcających do przeprowadzenia wewnętrznego audytu form zatrudnienia. Dokumenty zatytułowane „Rekomendacja w zakresie optymalizacji form zatrudnienia i dobrowolnego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę” mają skłonić firmy do sprawdzenia, czy stosowane przez nie umowy odpowiadają rzeczywistym warunkom wykonywania pracy.

PIP w swoich pismach zachęca adresatów do samodzielnej oceny zawartych umów, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości – do dobrowolnej zmiany umów cywilnoprawnych na umowy o pracę.

Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy ma uprawnienie do wydawania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy, nawet jeśli strony formalnie zawarły umowę cywilnoprawną. Nowe regulacje przewidują również możliwość wydawania przez Głównego Inspektora Pracy interpretacji dotyczących tego, czy określona umowa cywilnoprawna powinna zostać uznana za stosunek pracy.

Celem nowych przepisów jest ograniczenie przypadków, w których umowy zlecenia lub kontrakty B2B zastępują umowy o pracę, mimo że charakter współpracy i sposób realizacji obowiązków odpowiadają cechom umowy o pracę.

W pismach kierowanych do przedsiębiorców okręgowe inspektoraty pracy informują, że wybór adresatów nastąpił na podstawie danych pochodzących z baz Krajowej Administracji Skarbowej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wątpliwości budzi jednak moment rozpoczęcia stosowania mechanizmu typowania firm do kontroli. Algorytm mający pomagać w identyfikowaniu przedsiębiorstw, w których może dochodzić do nieprawidłowości przy zawieraniu umów zlecenia, umów o dzieło i kontraktów B2B, miał zacząć funkcjonować w 2027 r. Tymczasem z treści rozsyłanej korespondencji wynika, że dane z dostępnych rejestrów są już wykorzystywane do wskazywania podmiotów, do których trafiają rekomendacje dotyczące samokontroli.

Część przedsiębiorców, którzy otrzymali pisma z PIP, zwraca uwagę na trudności związane z przeprowadzeniem zalecanej weryfikacji. Jednym z problemów jest brak oficjalnie zatwierdzonej listy kontrolnej, która miałaby ułatwić ocenę prawidłowości stosowanych form zatrudnienia.

Pierwszą wersję takiej listy przygotował poprzedni Główny Inspektor Pracy, Marcin Stanecki. Kolejną opracował jego następca, Janusz Krasoń. Żadna z tych wersji nie została jednak oficjalnie opublikowana jako obowiązujące narzędzie, a pytania z drugiej propozycji listy spotkały się z krytycznymi uwagami ekspertów. W efekcie przedsiębiorcy otrzymujący rekomendacje mają ograniczone możliwości skorzystania z jednolitego, oficjalnego wzorca samokontroli. Muszą więc samodzielnie ustalić, jakie elementy współpracy należy przeanalizować, aby ocenić, czy zawarte umowy odpowiadają rzeczywistemu charakterowi wykonywanej pracy.

Wysyłana korespondencja rodzi również pytania o obowiązki adresatów. Przedsiębiorcy zastanawiają się, czy powinni odpowiadać na otrzymane pismo, a także jakie konsekwencje może mieć przekazanie informacji zwrotnej lub brak reakcji.

Nie jest również jasne, w jaki sposób PIP będzie postępować po otrzymaniu odpowiedzi. Na obecnym etapie pojawiają się wątpliwości, czy przeprowadzona samokontrola i jej wyniki mogą skutkować wszczęciem kontroli, czy też inspekcja będzie podejmować inne działania w zależności od informacji uzyskanych od przedsiębiorcy.